Seri Marka Yaratma Hakkında Asli Unsurun Önceliği ve Müktesep Hak Koruması (Yargıtay 11. HD, E. 2018/5853)

1. Kararın Künyesi

• Yargıtay Dairesi: 11. Hukuk Dairesi
• Esas Numarası: 2018/5853 E.
• Karar Numarası: 2019/6499 K.
• Karar Tarihi: 21/10/2019

2. Özet

Dava, davacının “ambians royal” ibareli marka tescil başvurusunun, davalıya ait “MARSHALL AMBİANCE” ibareli markaya dayanılarak TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) tarafından reddedilmesi kararının iptali istemine ilişkindir. Davacı, kendi tescilli “POLİSAN AMBİANS + ŞEKİL” markasına dayanarak “Ambians” ibaresi üzerinde müktesep hak sahibi olduğunu ve yeni başvurusunun eski markasının seri markası niteliğinde olduğunu ileri sürmüştür. İlk Derece Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi, davalının markası ile karıştırılma ihtimali bulunduğunu ve müktesep hak koşullarının oluşmadığını gerekçe göstererek davayı reddetmiştir. Ancak Yargıtay (https://karararama.yargitay.gov.tr/) 11. Hukuk Dairesi, “Ambians” ibaresinin davacının önceki markasının asli unsurlarından biri olduğunu, yeni başvurudaki “Ambians Royal” markasının da tek başına yalın “Ambians” ibaresinden oluşmadığını ve davalı markasına **”yanaşma”**dan (yaklaşma) söz edilemeyeceğini belirterek, müktesep hak ve seri marka yaratma hakkı ilkeleri çerçevesinde, başvurunun reddine dair BAM kararını bozarak kaldırmıştır.

3. Anahtar Kavramlar

• Marka Başvurusunun Reddi Kararının İptali
• Müktesep Hak (Kazanılmış Hak)
• Seri Marka Yaratma Hakkı
• Markada Asli/Esaslı Unsur Kuralı
• İltibas Tehlikesi (Karıştırılma İhtimali)
• Markaya Yanaşma/Yaklaşma
• TPMK YİDK Kararının İptali
• Hükümsüzlük Tehdidi Altındaki Marka
• TÜRKPATENT

 Deneyimli Hukuk Profesörü Gözüyle Analiz

1. Yargıtay’ın Hukuki Değerlendirmesi

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığı temel olarak Sınai Mülkiyet Kanunu‘nun (https://etkinpatent.com/sinai-mulkiyet-kanunu/) (SMK) nispi ret nedenlerini düzenleyen 6. maddesi (Karıştırılma İhtimali) ile marka hakkının devamlılığını ve seri marka yaratma hakkını düzenleyen genel fikri mülkiyet ilkeleri bağlamında değerlendirmiştir.

1. Seri Marka Yaratma Hakkı İlkesi: Yargıtay, emsal içtihadına atıf yaparak (19/09/2008 gün 2007/7547 E. – 2008/10251 K.), marka sahibinin önceki markanın asli unsurunu muhafaza ederek markasını gençleştirme ve yeni seri marka yaratma hakkının bulunduğunu kabul etmiştir. Bu ilke, mevcut hak sahibinin ticari faaliyetlerini genişletmesine olanak tanır.
2. Asli Unsurun Korunması ve Müktesep Hak: Davacının önceki markası “POLİSAN AMBİANS+şekil” iken, yeni başvurusu “AMBİANS ROYAL“dir. Yargıtay, “Ambians” ibaresinin her iki markada da asli unsur olarak muhafaza edildiğini ve bunun davacıya müktesep hak sağladığını belirtmiştir. İlk Derece Mahkemesi’nin aksine, Yargıtay önceki markadaki “Polisan” ve “şekil” unsurlarının yeni başvuruda olmamasını müktesep hakkın kaybı için yeterli görmemiştir.
3. Üçüncü Markaya Yanaşma Tehdidinin Değerlendirilmesi: En kritik hukuki niteleme, davalının itirazına mesnet olan “MARSHALL AMBİANCE” markasına karşı davacının yeni başvurusuyla yanaşma olup olmadığıdır. Yargıtay, yeni başvurunun da “Royal” ve “Ambians” ibarelerini içeren iki asli unsurlu bir marka olduğu ve tek başına yalın “Ambians” ibaresinden oluşmadığı için, davalı markasına “yanaşma” (SMK m. 6/1 anlamında karıştırma tehlikesi yaratma) sonucuna ulaşılamayacağı hükmünü vermiştir.

2. Gerekçenin Analizi (Mantık Silsilesi)

Yargıtay‘ın bozma kararının arkasındaki mantık silsilesi, önceki mahkemelerin aksine, davacı marka hakkının devamlılığı ilkesine odaklanmıştır:

1. Marka Hakkının Değişmezliği İlkesinin Sınırları: Yargıtay, bir marka sahibinin zaman içinde markasını güncelleyebileceği ve yeni ürünler için türetebileceği (seri marka yaratabileceği) genel hukuk ilkesini temel almıştır.
2. Asli Unsurun Tespiti: Önceki ve yeni başvurudaki ortak ve ayırt edici unsur “Ambians” olarak tespit edilmiştir. Bu ibarenin muhafazası, müktesep hakkın devam ettiğini göstermiştir.
3. Müktesep Hak = Tam Ayniyet: İlk Derece Mahkemesi, önceki markadaki “Polisan” ibaresi ve “şekil” unsurunun yeni başvuruda bulunmamasını eksiklik sayarken, Yargıtay, müktesep hak için markanın her unsurunun aynen korunmasını değil, asli unsurun korunmasını yeterli görmüştür.
4. Yanaşma/İltibas Değerlendirmesinde Denge: Yargıtay, davacının “Ambians Royal” başvurusunun, davalının “Marshall Ambiance” markasına karşı karıştırma tehlikesi yaratıp yaratmadığını yeniden incelemiştir. Davacı markasında zaten “Polisan” gibi tanınmış bir ibare varken (önceki tescilde), yeni başvuruda da “Royal” gibi yeni bir ayırt edici unsurun eklenmesi, iki markanın (“Ambians Royal” vs. “Marshall Ambiance”) esaslı unsurlarının farklılaştığı sonucunu doğurmuştur.
5. Bozma: Bu mantık silsilesi, İlk Derece ve BAM’ın müktesep hak ve iltibas değerlendirmesinde yanıldığını göstermiş ve kararın davacı yararına bozulmasına yol açmıştır.

3. Karardaki Kilit Cümleler

Yargıtay‘ın görüşünü en net ortaya koyan, hukuki nitelemeleri belirleyen kilit noktalar şunlardır:

• “…marka sahibinin önceki markanın asli unsurunu muhafaza ederek markasını gençleştirmesi ve yeni seri marka yaratma hakkı bulunmaktadır.” (Seri marka ve müktesep hak ilkesinin tanımı).
• “Ancak, söz konusu haktan yararlanılabilmesi için önceki markanın hükümsüzlük tehdidi altında bulunmaması ve markanın söz konusu mal ve hizmetlerde kullanılıyor olması, ayrıca, yeni marka tescil başvurusu ile başkaları adına tescilli markalara da yanaşılmaması gerekmektedir.” (Seri marka yaratma hakkının sınırları).
• “yeni başvuruda ‘Ambians’ asli unsurunun aynen muhafa edildiği, yeni başvuruda da markanın ‘Royal’ ve ‘Ambians’ ibarelerini birlikte içeren iki asli unsurlu marka olduğu, tek başına yalın ‘Ambians’ ibaresinden oluşmadığı, bu itibarla davalı markasına yanaşmadan söz edilemeyeceği…” (İltibas değerlendirmesinde esaslı unsur kuralının davacı lehine uygulanması).

Yargıtay’ın Benzer İçtihatları ve Listesi

Ana hukuki konu, “Tescilli Markanın Asli Unsurunu Muhafaza Ederek Yeni Seri Marka Yaratma Hakkı ve Bu Hakkın Üçüncü Kişi Markalarına Karşı Korunması” sorunudur. Karar, marka sahibinin ticari evrim hakkını, üçüncü kişinin itirazına karşı korumaktadır.

1. Benzer İçtihat Listesi

Hukuki Konunun Somutlaştırılması 

1. Çekişme Konusu Örnekler

Ana kararda tartışılan hukuki sorun, marka sahibinin serbestçe seri marka yaratma hakkının sınırlarıdır.

• Örnek 1: Asli Unsurun Muhafazası (Ana Karar): Boya markası “POLİSAN AMBİANS+Şekil” $\to$ Yeni başvuru “AMBİANS ROYAL”.
  • Yargıtay’ın Bakış Açısıyla İzahı: “Ambians” ibaresi, davacının boya sektöründeki bir ürün gamının çekirdek adıdır. Bu çekirdek adın (“Ambians”) korunması, markanın müktesep hakkının devamını sağlar. Yeni başvurudaki “Royal” eki, markayı davalı markası (“MARSHALL AMBİANCE”) ile karıştırma tehlikesinden (yanaşma) uzaklaştıran yeni bir asli unsurdur. Dolayısıyla bu, hakkın kötüye kullanımı değil, doğal ticari gelişimdir.
• Örnek 2: Markaya Yanaşma/Yaklaşma Durumu: Ayakkabı markası “PUMA” tescilli iken, bir başkası tarafından “PUMA SPORT” başvurusu yapılması.
  • Yargıtay’ın Bakış Açısıyla İzahı: Bu durumda davacının önceki bir “PUMA+şekil” markası olmadığı varsayılırsa, yeni başvuru (PUMA SPORT), yalın “PUMA” markasına birebir yanaşma ve iltibas yaratma kastı taşır. Ancak davacı zaten “PUMA” markasının sahibi olsaydı ve yeni başvurusu “PUMA XTREME” olsaydı, bu bir seri marka yaratma hakkı kapsamında değerlendirilebilirdi.

2. Karşılaştırmalı Analiz

Yargıtay‘ın, seri marka yaratma hakkını kabul etme veya reddetme kriterleri:

Giriş

Marka hukukunda, tescilli bir markanın ticari hayatta sürekli olarak geliştirilmesi ve güncellenmesi marka sahibinin en doğal hakkıdır. Bu hak, seri marka (seri markalar, aynı ticari kaynaktan geldiğini düşündüren benzer markalar dizisidir) yaratma hakkı olarak karşımıza çıkar. Ancak bu hak, üçüncü kişilerin tescilli markalarına karşı Sınai Mülkiyet Kanunu‘nun (https://etkinpatent.com/sinai-mulkiyet-kanunu/) 6. maddesi anlamında karıştırma tehlikesi (iltibas) yaratmamalıdır.

İncelenen Yargıtay kararı, bu denge noktasını çizmede kritik öneme sahiptir. Karar, müktesep hak iddiasının tescil engellerini nasıl aşabileceğini ve bir markadaki tüm unsurlar değişse bile asli unsurun muhafazasının yeterli bir koruma sağlayabileceğini göstermektedir.

İnceleme Konusu Yargıtay Kararının Analizi

Yargıtay‘ın bozma gerekçesi, alt mahkemelerin marka hukukundaki müktesep hak ve seri marka ilkesini dar yorumladığını ortaya koymaktadır.

Yargıtay’ın Gerekçeleri ve Dayandığı Hukuki Temeller

Karar, SMK m. 6/1 (İltibas) hükmünün yorumlanmasında, SMK’dan önceki 556 sayılı KHK’dan miras kalan seri marka ilkesini esas almıştır:

1. Müktesep Hak ve Asli Unsurun Muhafazası: Yargıtay, davacının eski markasındaki (“POLİSAN AMBİANS+şekil”) ayırt edici unsur olan “Ambians“ı yeni başvuruda (“AMBİANS ROYAL“) korumasını, marka sahibinin müktesep hakkının devamı olarak kabul etmiştir. Bu, müktesep hak ilkesinin, markanın sadece bir kısmi unsurunun korunmasını da kapsadığını göstermektedir.
2. Seri Marka Yaratma Hakkının Sınırları: Yargıtay, bu hakkın mutlak olmadığını belirtmiş ve sınırları üç koşula bağlamıştır: a) Önceki markanın hükümsüzlük tehdidi altında olmaması (davacı bu markaya karşı açılan bir hükümsüzlük davası olduğunu belirtse de, bu tehdidin kararın sonucu üzerinde doğrudan belirleyici olmadığı görülmektedir), b) Markanın ilgili mal ve hizmetlerde kullanılıyor olması ve c) Yeni başvuru ile başkaları adına tescilli markalara yanaşılmaması.
3. Yanaşma Tehdidinin Reddi: Kararın en çarpıcı kısmı, davacının yeni başvurusu (“AMBİANS ROYAL“) ile davalının markasına (“MARSHALL AMBİANCE”) yanaşma tehlikesinin bulunmadığı tespiti olmuştur. Gerekçe, davacı markasının “Royal” gibi yeni ve ayırt edici bir asli unsur daha içermesi ve tek başına yalın “Ambians” ibaresinden oluşmamasıdır. Bu, Yargıtay‘ın iltibas değerlendirmesinde, marka tesciline konu olan her iki ibarenin de esaslı unsurlarını ve bıraktığı genel izlenimi birlikte ele aldığını göstermektedir.

Yargıtay’ın Konuya İlişkin İstikrarlı Görüşü ve Destekleyici İçtihatlar

Yargıtay‘ın bu kararı, marka sahibinin ticari gelişim hakkını, katı bir iltibas yorumunun önüne koyan tutarlı içtihatlarının bir örneğidir.

• Ticari Gelişim Hakkı: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bir marka sahibinin rekabetçi piyasa koşullarına uyum sağlamak için markasını güncelleme ve ürün yelpazesini seri markalarla zenginleştirme hakkını tanımaktadır (Yargıtay 11. HD, E. 2020/2665, K. 2021/3074, T. 31.03.2021). Bu hak, markanın asli unsuru muhafaza edildiği sürece korunur.
• Müktesep Hak ve Bütünlük İlkesi: Önceki markadaki bir unsurun yeni başvuruda çıkarılması (Örn: Polisan ve şekil), marka hükümsüzlüğü sebebi teşkil etmez; zira önceki hak, markanın ticari kullanımını ve ayırt ediciliğini kapsar (Yargıtay 11. HD, E. 2016/11504, K. 2018/1620, T. 05.03.2018).

Uygulamadan Örnekler ve Hukuki Niteleme Sorunları

Karşılaştırmalı Analiz

Yargıtay‘ın seri marka başvurusunu kabul etme ve reddetme kriterleri, temel olarak “iyi niyetle ticari evrim” ve “kötü niyetle yanaşma” ayrımına dayanır:

Uluslararası Hukuk ve Karşılaştırmalı Bakış

Yargıtay‘ın bu karardaki yaklaşımı, Avrupa Birliği (AB) marka hukuku ve Amerikan hukukundaki marka aileleri (brand families) ve meşru menfaat (legitimate interests) koruma konseptleriyle uyumludur.

• AB Marka Hukuku: AB’de “marka aileleri” oluşturma hakkı, tescilli bir serinin unsurlarının, yeni başvurularda korunmasına olanak tanır. Yargıtay‘ın “Ambians” ibaresinin asli unsur olarak muhafaza edilmesini yeterli görmesi, AB’deki, mevcut bir marka ailesinin yeni üyelerinin, üçüncü tarafların itirazlarına karşı güçlü bir korumaya sahip olduğu ilkesiyle örtüşür.
• Alman Hukuku (BGH): Alman hukukunda da, bir markanın çekirdek unsurunun (core element) korunması, ticarî gereklilikler ve müktesep hak ilkeleri ışığında geniş yorumlanmakta, böylece marka sahibinin ticari özgürlüğü desteklenmektedir.

Sonuç

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 2018/5853 E. sayılı kararı, Türk marka hukukundaki seri marka yaratma hakkının kapsamını ve gücünü net bir şekilde ortaya koymaktadır. Karar, marka sahibinin, tescilli markasının asli unsurlarını muhafaza ederek yeni pazarlama ve ürün stratejileri doğrultusunda markasını özgürce geliştirebileceğini tescil etmiştir.

Bu içtihat, uygulayıcılara, marka tescil başvurularının reddi davalarında, itiraza konu markanın sahibinin önceki tescillerine (müktesep hak) ve ticari meşruiyetine odaklanmaları gerektiğini göstermektedir. Yargıtay, seri marka yaratma hakkının sınırını, önceki markanın hükümsüzlük tehdidi altında olmaması ve üçüncü kişinin markasına kötü niyetle yanaşmanın olmaması koşullarına bağlayarak, ticari dürüstlük ve fikri mülkiyet haklarının korunması arasında adil bir denge kurmuştur.

Sıkça Sorulan Sorular 

1. Seri marka yaratma hakkı nedir? Bir marka sahibinin, tescilli markasının asli unsurunu (çekirdek unsurunu) muhafaza ederek, farklı ürün veya hizmetler için veya ticari gelişim amacıyla benzer yeni markalar tescil etme hakkıdır.

2. Yargıtay kararına göre seri marka hakkının temel şartı nedir? Önceki tescilli markanın asli unsurunun (bu kararda “Ambians“) yeni başvuruda da aynen muhafaza edilmesidir.

3. Müktesep hak (kazanılmış hak) marka hukukunda ne anlama gelir? Daha önce tescil edilmiş veya kullanılmış bir markadan doğan hakların, sonraki başvurulara veya itirazlara karşı korunmasıdır.

4. Seri marka yaratma hakkının sınırları nelerdir? Önceki markanın hükümsüzlük tehdidi altında bulunmaması, ilgili mal ve hizmetlerde kullanılıyor olması ve yeni başvuru ile başkaları adına tescilli markalara yanaşılmaması gerekir.

5. Marka tescil başvurusunun reddine dair TÜRKPATENT (https://www.turkpatent.gov.tr/) kararına karşı dava nerede açılır? Yetkili Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde açılır.

6. Asli unsur (esaslı unsur) nedir? Markanın bütününde, tüketicinin dikkatini çeken, markayı diğerlerinden ayıran ve hatırlanmasını sağlayan baskın kısımdır.

7. Davacının eski markasındaki “Polisan” ibaresinin çıkarılması müktesep hakkı neden ortadan kaldırmamıştır? Yargıtay, markanın her unsurunun aynen korunmasını şart koşmamış, asli unsur olan “Ambians“ın muhafazasını yeterli görmüştür.

8. Markaya yanaşma (yaklaşma) ne anlama gelir? Üçüncü bir kişinin tescilli markasına, karıştırma tehlikesi yaratacak şekilde, benzer unsurlarla tescil başvurusu yapılmasıdır.

9. İltibas (karıştırma tehlikesi) hangi hukuki temele dayanır? Sınai Mülkiyet Kanunu‘nun (https://etkinpatent.com/sinai-mulkiyet-kanunu/) 6/1. maddesine dayanır.

10. Yargıtay bu kararda davalı markasına yanaşma olmadığını nasıl tespit etmiştir? Davacı markasına “Royal” gibi ayırt edici yeni bir asli unsur eklendiği, bu sayede davalı markasından (“MARSHALL AMBİANCE”) yeterince uzaklaşıldığı sonucuna varılmıştır.

11. Davacı, yeni marka tescil başvurusu için hangi ücret/ücretler/fiyatları ödemiştir? Marka tescil ücreti (https://etkinpatent.com/marka-tescil-ucreti/) ve başvuru harçlarını ödemiştir.

12. İlk Derece ve BAM’ın kararı neden bozulmuştur? Müktesep hak ve seri marka yaratma hakkı ilkelerini dar yorumladıkları ve yanaşma tehdidini hatalı değerlendirdikleri için bozulmuştur.

13. Yargıtay kararı, marka sahibinin ticari özgürlüğünü nasıl destekler? Marka sahibine, eski markasının asli unsurunu koruyarak, piyasa koşullarına uygun yeni ürünler ve seri markalar geliştirme serbestisi tanır.

14. Yargıtay (https://karararama.yargitay.gov.tr/) kararı, TÜRKPATENT’e karşı açılan davada ne tür bir sonuç doğurmuştur? TÜRKPATENT YİDK’nın red kararı hukuka aykırı bulunarak bozulmuş ve dava dosyasının ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

15. Hükümsüzlük tehdidi altında bulunan markalar seri marka yaratabilir mi? Hayır. Yargıtay‘ın emsal içtihadına göre, seri marka hakkından yararlanabilmek için önceki markanın hükümsüzlük tehdidi altında bulunmaması gerekir.

16. Seri markalar genellikle hangi ibarelerle oluşturulur? Genellikle çekirdek markaya eklenen numara, harf veya ikinci bir ayırt edici kelimeyle (“Royal”, “Sport”, “Plus” vb.) oluşturulur.

17. Marka tescil başvurusu ne zaman reddedilir? Sınai Mülkiyet Kanunu‘nda belirtilen mutlak veya nispi ret nedenlerinden birinin varlığı halinde reddedilir.

18. Yargıtay’ın kararı iyi niyet ilkesiyle nasıl ilişkilidir? Karar, davacının mevcut markasının ticari evrimi için iyi niyetle hareket ettiğini kabul ederek, hakkın kötüye kullanılmadığını teyit etmiştir.

19. Müktesep hak davasında ispat yükü kime aittir? Marka sahibi olan davacıya aittir; önceki markanın kullanımını ve asli unsurun korunduğunu ispatlamak zorundadır.

20. Polisan ve Marshall ibarelerinin tanınmış marka olması kararda nasıl bir rol oynamıştır? Bu durum, markaların esaslı unsurunun ambians kelimesi değil, birleşik markaların yarattığı farklı izlenim olmasını desteklemiştir.

21. Yargıtay kararı kesin midir? Karar metninin sonunda “kesin olarak oybirliğiyle karar verildi” ibaresi yer almaktadır.

22. Sınai Mülkiyet Kanunu hangi marka türlerini korur? Tüm tescil edilebilir işaretleri, özellikle ayırt edici markaları (sözcük, şekil, renk, ses vb.) korur.

23. Seri marka başvurusu, iltibası tamamen ortadan kaldırır mı? Hayır, iltibas riski ortadan kalkmaz. Ancak müktesep hak ve yeni asli unsur ilkesi çerçevesinde, karıştırma tehlikesinin azaldığı kabul edilir.

24. Kararın bozulmasından sonra dosya nereye gönderilmiştir? Önce İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneği de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmiştir.

25. Marka tescilinin reddedilmesi halinde ödenen ücret/ücretler/fiyatlar geri alınabilir mi? Marka tescil başvuru harçları ve ücret/ücretler/fiyatları kural olarak geri alınmaz.

26. Marka sahibi, seri marka yaratırken hangi ibarelere dikkat etmelidir? Yeni markanın, eski markanın asli unsurunu içerirken, üçüncü kişilerin tescilli markalarına aşırı benzer veya yanaşmış olmamasına dikkat etmelidir.

27. İltibas değerlendirmesinde sadece kelime benzerliği mi önemlidir? Hayır. Kelimelerin yanı sıra, görsel, işitsel ve kavramsal benzerlikler de önemlidir.

28. Yargıtay kararı, marka tescil başvurularının kabul edilme ihtimalini hangi durumlarda artırır? Davacı lehine müktesep hakkın ve seri marka yaratma hakkının bulunduğu durumlarda artırır.

29. TÜRKPATENT YİDK kararı neden yerinde görülmemiştir? Müktesep hak ve seri marka yaratma hakkı ilkelerini ihlal ettiği ve yanaşma tehdidini hatalı değerlendirdiği için yerinde görülmemiştir.

30. Yargıtay kararına göre, seri markanın diğer asli unsurları muhafaza etme zorunluluğu var mıdır? Hayır, karar, sadece eski markanın asli unsurunun muhafaza edilmesini yeterli görmüştür.

Bülent AYDIN
Marka Uzmanı
Etkin Patent Kurucusu ve Yöneticisi

NOT:

“Yorumlar, ilgili Yargıtay kararlarının öznel değerlendirmesidir. Her somut olay farklılık gösterebilir. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır, bağlayıcı hukuk görüşü teşkil etmez.”