Marka Hukukunda Asli Unsur ve Seri Marka Yanılsaması: TAÇ vs. TACCLAS Vakası (Yargıtay 11. HD, E. 2021/6643)
11. Hukuk Dairesi 2021/6643 E. , 2023/1706 K.
“İçtihat Metni”
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi
SAYISI 2019/1690 Esas – 2021/960 Karar
HÜKÜM Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ Ankara 1. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi
SAYISI 2015/316 E. – 2019/61 K.
Taraflar arasındaki marka hükümsüzlüğü davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davalı TPMK vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı TPMK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı şirketin, müvekkili şirketin tescilli markalarında esas unsur durumunda olan “TAÇ” ibaresi ile açıkça iltibas yaratacak “TACCLAS” ibaresinin 20, 25, 27 ve 40. sınıfta yer alan mal ve hizmetlerde tescili için diğer davalı Kuruma başvurduğunu, müvekkilinin “TAÇ” asıl unsurlu markalarına dayalı olarak yaptığı itirazının davalı TPMK’nın Markalar Dairesi Başkanlığınca reddedildiğini, bu karara yaptıkları itirazın ise Yeniden Değerlendirme İnceleme Kurulu (YİDK) tarafından kısmen kabul edildiğini ve davalı başvurusunda yer alan bir kısım mal ve hizmetlerin başvuru kapsamından çıkarıldığını, başvuru kapsamında yalnızca 40. sınıftaki bir kısım hizmetlerin kaldığını, ancak bu hizmetler bakımından da müvekkiline ait marka tescillerinin kapsamındaki mal ve hizmetlerle benzerlik ve iltibas bulunduğunu, müvekkiline ait markaların birçoğunun 40. sınıftaki hizmetlerde tescilli olduğunu, ayrıca 40. sınıfta yer alan birtakım hizmetler ile benzer olabilecek emtiada tescillerinin bulunduğunu, müvekkili markalarının tanınmış olduğunu, başvurunun tescili halinde müvekkili markalarının itibarına zarar verileceğini, ayırt edici karakterlerinin zedelenebileceğini veya davalının bu tanınmışlıktan haksız yarar sağlayabileceğini, davalı başvurusunun kötüniyetli olduğunu ileri sürerek, YİDK’in 2015-M-6023 sayılı kararının iptaline ve 2013/86757 sayılı markanın hükümsüzlüğü ile sicilden terkinine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Davalı TPMK vekili cevap dilekçesinde, Kurum kararının usul ve yasaya uygun olduğunu, başvuru kapsamında kalan hizmetlerle davacı markalarının kapsamlarındaki mal ve hizmetler arasında benzerlik bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
2.Diğer davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin başvurusu kapsamında kalan hizmetlerle davacı markalarının kapsamlarında yer alan mal ve hizmetler arasında benzerlik bulunmadığını, davacı şirketin 40. sınıfta yer alan hizmetler için tanınmış markası bulunmadığını, müvekkili markasının iltibas yaratmayacak düzeyde özgün bir niteliğe sahip olduğunu, yazı stili, rengi ve karakter puntosu olarak davacı yanın TAÇ markasından kesin çizgilerle ayrıldığını, TACCLAS markasının kelime uzunluğu, harf sayısı ve işaret yapısı gözetildiğinde bu markanın görsel olarak davacı markalarıyla benzemediğini savunarak davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu 2013/86757 kod nolu TACCLAS+Şekil ibareli markanın 40. sınıfta yer alan “Adi metallerin İşleme hizmetleri. Değerli metallerin işlenmesi hizmetleri. Fotografik ve sinematografik ürünlerin işlenmesi hizmetleri (banyo, baskı ve foto gravür hizmetleri dahil). Gıdaların işlenmesi hizmetleri. Hayvan kesim hizmetleri. Ahşap ve kereste işleme hizmetleri. Sanat eserlerinin çerçevelenmesi hizmetleri. Sıvı, kimyasal madde, gaz, hava işleme hizmetleri. Cam ve optik cam işleme hizmetleri. Malzemelerin montajı (üçüncü şahıslar adına) hizmetleri. Diş teknisyenliği (döküm) hizmetleri. Çömlekçilik hizmetleri. Enerji üretimi hizmetleri. Jeneratörlerin kiralanması hizmetleri. Kağıdın işlenmesi. Baskı hizmetleri, ciltçilik hizmetleri. Plastik işleme hizmetleri.” yönünden tescil başvurusunda bulunulduğu, davacının itiraza mesnet 149293 kod nolu TAÇ ibareli markasının 23 / 24 / 26 sınıfta, 159110 kod nolu TAÇ ibareli markasının 20 / 23 / 24 / 25 / 26 / 27 sınıfta, 115619 kod nolu TAÇ ibareli markasının 23 / 24 / 26 sınıfta , 2010 81905 kod nolu TAÇ COLLECTION ibareli markasının 20 / 24 / 27 sınıfta, 99 010535 kod nolu TAÇ DANTEL APLIQUE ibareli markasının 24 / 25 / 26 sınıfta, 2007 23015 kod nolu TAÇ DOĞA ibareli markasının 20 / 23 / 24 / 27 sınıfta, 2002 27051 kod nolu TAÇ ZAKARANDA ibareli markasının 24 / 25 / 26 sınıfta, 98 005008 kod nolu TAÇ LİNEN ibareli markasının 23 / 24 / 25 / 26 sınıfta, 2012 11887 kod nolu TAÇ OUTLET ibareli markasının 20 / 23 / 24 / 26 / 27 / 35 sınıfta, 2006 64177 kod nolu TAÇ PAPATYA ibareli markasının 24 / 35 sınıfta, 2000 13335 kod nolu TAÇ SELECTİON ibareli markasının 23 / 24 / 25 / 26. sınıfta, 2011 29814 kod nolu TAÇ ibareli markasının 20 / 22 / 23 / 24 / 25 / 26 / 27 / 35 / 37 sınıfta, 2004 12877 kod nolu TAÇ STYLE ibareli markasının 16 / 24 /35 / 38 / 41 sınıfta tescilli olduğu, 2001 02637 kod nolu TAÇ ibareli markasının 23 / 24 / 25 / 26. sınıfta, -kararda sayılan- hizmetler yönünden benzer olduğu, davalı başvurusu kapsamındaki “Adi metallerin İşleme hizmetleri. Ahşap ve kereste işleme hizmetleri. Sanat eserlerinin çerçevelenmesi hizmetleri. Malzemelerin montajı (üçüncü şahıslar adına) hizmetleri. Plastik işleme hizmetleri.”nin davacının 2010 81905, 99 010535, 2007 23015, 2002 27051, 98 005008, 2012 11887, 2006 64177, 2000 13335, 2011 29814, 2004 12877, 2001 02637 sayılı markalarının tescil kapsamlarında kısmen veya tamamen bulunan mal ve hizmetlerden özetle; başta perdeler olmak üzere muhtelif ev tekstili ürünleri ve aksesuarları, bunları tamamlayıcı ürün ve hizmetleri olan -kararda sayılı – mal ve hizmetler ile orta düzeyde benzer/ilişkili olduğu, davalı başvurusu kapsamındaki “Fotografik ve sinematografik ürünlerin işlenmesi hizmetleri (banyo, baskı ve foto gravür hizmetleri dahil).” hizmet grubunun, davacının 2004 12877 sayılı TAC STYLE markasının tescil kapsamında bulunan “Film, televizyon ve radyo programları yapım hizmetleri: Radyo ve televizyon programları yapım hizmetleri (reklam programları yapımı hariç), sinema ve video filmleri yapım hizmetleri, kayıt stüdyoları hizmetleri, film seslendirme hizmetleri,” ile yüksek düzeyde benzer olduğu, davalı başvurusu kapsamındaki “Çömlekçilik hizmetleri”nin “2011 29814 sayılı TAÇ markasının tescil kapsamındaki “Tahta, mum, balmumu, plastik veya alçıdan mamul bu sınıfa dahil süs ve dekorasyon eşyaları.” ile düşük düzeyde benzer/ilişkili olduğu, davalı başvurusu kapsamındaki “Kağıdın işlenmesi. Baskı hizmetleri, ciltçilik hizmetleri.” hizmet grubunun, davacının 2004 12877 sayılı TAC STYLE markasının tescil kapsamında bulunan “Basılı evraklar; basılı yayınlar, gazeteler, dergiler, kitaplar, takvimler, posterler, resimler, afişler, tablolar, çıkartmalar (pullar)” ile orta düzeyde benzer/ilişkili olduğu, davalı başvurusu kapsamındaki diğer hizmetler (Değerli metallerin işlenmesi hizmetleri. Gıdaların işlenmesi hizmetleri. Hayvan kesim hizmetleri. Sıvı, kimyasal madde, gaz, hava işleme hizmetleri. Cam ve optik cam işleme hizmetleri. Diş teknisyenliği (döküm) hizmetleri. Enerji üretimi hizmetleri. Jeneratörlerin kiralanması hizmetleri.) yönünden davacı markalarının mal ve hizmetleri ile bir benzerlik tespit edilmediği, bu hizmetler yönünden taraf markalarının mal ve hizmet listelerinin farklı olduğu, davalı başvurusu kapsamındaki çekişmeli hizmetlerden “Adi metallerin İşleme hizmetleri. Fotografik ve sinematografik ürünlerin işlenmesi hizmetleri (banyo, baskı ve foto gravür hizmetleri dahil). Ahşap ve kereste işleme hizmetleri. Sanat eserlerinin çerçevelenmesi hizmetleri. Malzemelerin montajı (üçüncü şahıslar adına) hizmetleri. Çömlekçilik hizmetleri. Kağıdın işlenmesi. Baskı hizmetleri, ciltçilik hizmetleri. Plastik işleme hizmetleri.” ile davacının redde mesnet markaları arasında 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hakkında Kararname’nin (556 sayılı KHK) 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi anlamında benzerlik olduğu, davacının itiraza mesnet gösterilen markalarının bir seriye dahil markalar olduğu, TAÇ veya TAC ibaresinin davacı markalarında esaslı unsuru olduğu, ayırt ediciliği yüksek bir işaret olduğu, davacının TAÇ markasının davalı kurum nezdinde de tanınmış marka olarak kayıtlı olduğu, davacının markalarının ayırt edici gücü itibariyle yüksek iltibas tehlikesine maruz kalabileceği, davalı markasında ayırt edici esaslı unsur olarak, marka ibaresinin başlangıcında yer alan TAC ibaresinin öne çıktığı, davalı başvurusundaki ibarenin başlangıç kısmındaki TAC bölümünün davacının kimi markalarında aynen kimi markalarında TAÇ yazım şekli ile yer aldığı, bu durumun ayırt ediciliği bulunan esaslı unsurlardan kaynaklı bir benzerlige neden olduğu, her ne kadar dava konusu marka işaretinde farklı bir şekil unsuru bulunmakta ise de; “tik” işaretinden türetilmiş bu şeklin, ayırt edici gücünün marka ibaresinin önüne geçen özgün bir şekil olduğundan söz edilemeyeceği gibi aksine; ibareye nazaran konumu sebebiyle ibareyi TAC ve CLAS şeklinde iki kısımda algılamaya yönelttiği ve benzerlik etkisini bu yolla güçlendirdiği, markalar tüm unsurlarıyla bir bütün olarak ele alındığında görsel, işitsel ve kavramsal benzerliklerin, farklılıklara nazaran ön plana çıktığı, çekişmeli malların ortalama tüketicilerinin bu markaları benzer mal ve hizmetlerde gördüklerinde aynı işletmeye ait seri markalar olarak algılaması ve markaları karıştırması ihtimalini ortadan kaldırmayacağı, esasen markaların benzerliğinin davacı ile davalı kurum arasında çekişmeli olmayıp, markalar davalı kurum tarafından da benzer bulunduğundan; benzer/ilişkili bir kısım mallar/hizmetlerin YİDK tarafından zaten başvuru kapsamından çıkarıldığı, düşük seviyede benzerliği tespit edilen “Çömlekçilik hizmetleri.” ve farklı olduğu tespit edilen “Değerli metallerin işlenmesi hizmetleri. Gıdaların işlenmesi hizmetleri. Hayvan kesim hizmetleri. Sıvı, kimyasal madde, gaz, hava işleme hizmetleri. Cam ve optik cam işleme hizmetleri. Diş teknisyenliği (döküm) hizmetleri. Enerji üretimi hizmetleri. Jeneratörlerin kiralanması hizmetleri” yönünden iltibas tehlikesinin bulunmadığı, düşük düzeyde benzer veya farklı olduğu tespit edilen hizmetler yönünden tanınmış markanın imajının davalı markasına transferinden söz edilemeyeceği, davalı markasının tescili/kullanılması halinde haksız yarar sağlanması ya da TAÇ markasının itibarının yahut ayırt ediciliğinin zarar görmesi ihtimalinin söz konusu olmayacağı, bu nedenle 556 sayılı KHK’nın 8 inci madedsinin dördüncü fıkrası anlamında bir tescil engelinin bulunmadığı gerekçesiyle TPMK YİDK talebi yönünden davanın kısmen kabulüne kısmen reddine, YİDK’in 30.06.2015 tarihli ve 2015-M-6023 sayılı kararına itirazın kısmen reddiyle ilgili kısım yönünden kısmen “adi metallerin işleme hizmetleri, fotoğrafik ve sinematoğrafik ürünlerin işlenmesi hizmetleri (banyo, baskı, fotogravür hizmetleri dahil) ahşap ve kereste işleme hizmetleri sanat eserlerinin çercevelenmesi hizmetleri malzemelerin montajı (3 üncü şahıslar adına) hizmetleri kağıdın işlenmesi baskı hizmetleri ciltcilik hizmetleri plastik işleme hizmetleri yönünden iptaline, YİDK kararının iptaline yönelik fazlaya dair talebin reddine, dava konusu marka henüz tescil edilmediğinden hükümsüzlük konusunda karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve ve davalı TPMK vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle;, dava konusu markanın emtia listesinde yer alan; “çömlekçilik hizmetleri.. değerli metallerin işlenmesi hizmetleri. gıdaların işlenmesi hizmetleri. hayvan kesim hizmetleri. sıvı, kimyasal madde, gaz, hava işleme hizmetleri. cam ve optik cam işleme hizmetleri. diş teknisyenliği (döküm) hizmetleri. enerji üretimi hizmetleri, jeneratörlerin kiralanması hizmetleri.” emtiası bakımından YİDK kararının iptali koşullarının oluşmadığı yönünde verilen kararın yerinde olmadığını, 40. sınıfta yer alan örneğin “değerli metallerin işlenmesi” hizmetinin, müvekkil şirketin markalarının kapsamında yer alan “adi metallerin işlenmesi” hizmeti ile benzer bulunduğunu, aynı şekilde 40. sınıfta yer alan “cam ve optik cam işleme hizmetleri.” ve “çömlekçilik hizmetleri” ile müvekkil Şirketin markalarının kapsamında yer alan “camdan, porselenden, seramikten, kilden süs ve dekorasyon eşyaları.” arasında benzerlik olduğunu, müvekkiline ait taç markalarının tanınmış olduğu kabul edilmesine rağmen, düşük düzeyde benzer veya farklı olduğu tespit edilen hizmetler yönünden 556 sayılı KHK’nın 8/4. maddesindeki koşulların oluşmayacağı yönünde karar verilmesinin de kabul edilemeyeceğini, “mal ve hizmetlerin düşük düzeydeki benzerliğinin, markaların yüksek düzeydeki benzerliği ile bertaraf edilebileceği” şeklinde var olan yargı kararlarının da hiçbir şekilde dikkate alınmadığını ileri sürerek, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın tümden kabulüne karar verilmesini istemiştir
2. Davalı TPMK vekili istinaf dilekçesinde özetle; başvuru kapsamında kalan hizmetlerle itiraz gerekçesi markaların tescil kapsamındaki emtiaların aynı veya benzer olmadığını, bu emtialar yönünden markalar arasında iltibas ihtimali bulunmadığını, bu hizmetlerin ortalama tüketici kitlesinin dikkat ve algı düzeyinin göz ardı edildiğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile “TACCLAS” ibareli başvuru ile davacının itirazına mesnet “TAÇ” asıl unsurlu markalar arasında, başvuru kapsamında kalan “adi metallerin işleme hizmetleri, fotoğrafik ve sinematoğrafik ürünlerin işlenmesi hizmetleri (banyo, baskı, fotogravür hizmetleri dahil), ahşap ve kereste işleme hizmetleri, sanat eserlerinin çercevelenmesi hizmetleri, malzemelerin montajı (3 üncü şahıslar adına) hizmetleri, kağıdın işlenmesi, baskı hizmetleri, ciltcilik hizmetleri, plastik işleme hizmetleri” yönünden 556 sayılı KHK’nın 8/1-b maddesi anlamında ortalama alıcılar nezdinde görsel, işitsel ve anlamsal olarak bıraktıkları genel izlenim itibariyle ilişkilendirilme ihtimalini de içerecek şekilde iltibas tehlikesinin bulunduğu, bunun dışında kalan hizmetler yönünden ise emtia benzerliği bulunmadığından iltibas doğmayacağı, davacı markasının ayırt edici niteliği, tanınmışlık düzeyi, marka işaretleri arasındaki benzerlik seviyesi gözetildiğinde, başvuru kapsamındaki farklı hizmetler yönünden 556 sayılı KHK’nın 8 inci maddesinin dördüncü fıkrası koşullarının oluşmadığı gerekçesiyle davacı vekilinin ve davalı TPMK vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı TPMK vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı TPMK vekili temyiz dilekçesinde özetle; markaların 556 sayılı KHK’nın 7 nci maddesinin birinci fıkrasını (b) bendi ve 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olup olmadığının tesptinde markaların kümülatif edle alınması gerektiğini, idari aşamada yapılan incelemede başvuru kapsamında yer alan bir kısım emtialar çıkarıldıktan sonra kalan emtia bakımından iltibas tehlikesinin bulunmadığını, iltibasa konu olduğu ileri sürülen markayı taşıyan mal/hizmetler özel bir alıcı çevresine hitap ediyorsa, iltibas tehlikesinin saptanmasına bu özel alıcı çevresinin yanılma ihtimalinin dikkate alınması gerektiğini, markların kapsamında yer alan hizmetler farklı olduğunu, davalı markasının kapsamındaki hizmetlerin niteliği göz önüne alındığında, yüksek düzeyde titiz alıcılara hitap ettiklerini belirterek yerel mahkeme kararına yönelik başvuyu reddeden istinaf mahkemesi kararının bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Davalının marka başvurusuna karşı davacı tarafından yapılan itirazın reddiyle ilgili verilen YİDK kararının iptali talebine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
556 sayılı KHK’nın 8 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, dördüncü fıkrası
3. Değerlendirme
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı TPMK vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,
Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
20.03.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Özet
Bu bilimsel makale, marka hukukunun en temel uyuşmazlık konularından olan “karıştırılma ihtimali” (iltibas) ve “tanınmış markaların korunması” kavramlarını, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 2021/6643 E. ve 2023/1706 K. sayılı ilamı çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın odağında, yüksek ayırt ediciliğe sahip ve tanınmış bir marka olan “TAÇ” ibaresinin, “TACCLAS” ibaresiyle 40. sınıftaki hizmetler nezdinde yarattığı benzerlik yer almaktadır. Yargıtay, markaların başlangıç kısımlarındaki benzerliğin ve asıl unsurların ayniyetinin, görsel ve işitsel bir bütünlük içinde ortalama tüketici nezdinde seri marka algısı yaratarak iltibasa yol açacağına hükmetmiştir. Makale, mülga 556 sayılı KHK ve güncel 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu perspektifinden emtia benzerliği ve tanınmışlık kriterlerini bilimsel bir üslupla analiz etmektedir.
Giriş
Fikri mülkiyet hukukunda markaların temel işlevi, mal ve hizmetlerin menşeini ayırt etmektir. Bu işlevin korunması, tescilli markalarla benzerlik taşıyan ve iltibas tehlikesi yaratan yeni başvuruların engellenmesini gerektirir. Özellikle “tanınmış marka” statüsündeki işaretler, sadece tescilli oldukları sınıflarda değil, bazen çok farklı alanlarda da koruma zırhına sahip olabilmektedir.
Bu çalışmada, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi ve nihai olarak Yargıtay 11. Hukuk Dairesi tarafından incelenen 2021/6643 Esas sayılı dosya üzerinden; marka asıl unsurunun tespiti, emtia ilişkisi ve kümülatif benzerlik analizi yapılacaktır. Makalenin amacı, bu emsal karar ışığında markaların görsel, işitsel ve anlamsal bütünlüğünün yargı pratiğindeki yansımalarını derinlemesine irdelemektir.
İnceleme Konusu Yargıtay Kararının Analizi
1. Yargıtay’ın Hukuki Değerlendirmesi
Yargıtay, uyuşmazlığı mülga 556 sayılı KHK’nın 8/1-b ve 8/4 maddeleri temelinde ele almıştır. Hukuki değerlendirme, markaların kümülatif olarak (görsel, işitsel ve kavramsal) benzer olup olmadığı ve bu benzerliğin ilgili sınıflardaki mal/hizmet benzerliği ile birleşerek bir iltibas tehlikesi doğurup doğurmadığı üzerine kurulmuştur. Mahkeme, davacının “TAÇ” markasının ayırt edici gücünün yüksekliğini ve Kurum nezdindeki tanınmışlık kaydını koruma kapsamının belirlenmesinde anahtar parametre olarak kabul etmiştir.
2. Gerekçenin Analizi
Yargıtay ve alt mahkemelerin karar silsilesi şu mantıksal argümanlara dayanmaktadır:
Asli Unsur Tespiti: “TACCLAS” ibaresinde, kelimenin başlangıç kısmında yer alan “TAC” bölümü, davacının “TAÇ” markasıyla fonetik ve görsel olarak örtüşmektedir. Kelime başlarının tüketici algısındaki baskınlığı iltibasın ana kaynağı olarak görülmüştür.
Şekil Unsurunun Etkisi: Davalı markasında bulunan “tik” işareti şeklinin, ibareyi “TAC” ve “CLAS” şeklinde ikiye bölerek “TAC” vurgusunu daha da ön plana çıkardığı, dolayısıyla iltibası zayıflatmak yerine güçlendirdiği saptanmıştır.
Emtia İlişkisi: 40. sınıftaki hizmetlerin (örneğin plastik veya metal işleme), davacının tescilli olduğu ürün sınıflarıyla (tekstil, ev gereçleri vb.) “tamamlayıcı” veya “ilişkili” olduğu kabul edilmiştir.
Seri Marka Algısı: Tüketicinin, “TACCLAS” markasını “TAÇ” markasının yeni bir alt markası veya bir serisi gibi algılama ihtimali, ilişkilendirilme riskini doğurmaktadır.
3. Karardaki Kilit Cümleler
“İbareye nazaran konumu sebebiyle ibareyi TAC ve CLAS şeklinde iki kısımda algılamaya yönelttiği ve benzerlik etkisini bu yolla güçlendirdiği…”
“Markalar tüm unsurlarıyla bir bütün olarak ele alındığında görsel, işitsel ve kavramsal benzerliklerin, farklılıklara nazaran ön plana çıktığı…”
Yargıtay’ın Konuya İlişkin İstikrarlı Görüşü ve Destekleyici İçtihatlar
Yargıtay, özellikle kısa ve yüksek ayırt ediciliğe sahip “asıl unsur” içeren markalarda korumayı geniş tutmaktadır. Benzer içtihatlar şunlardır:
Y. 11. HD. E. 2016/13332, K. 2018/4758: Markalar arasında tek başına kelime kökü benzerliğinin, eğer o kök markanın ayırt edici gücünü oluşturuyorsa iltibas için yeterli olduğu vurgulanmıştır.
Y. 11. HD. E. 2019/1098, K. 2019/7575: Sessiz harf kombinasyonlarındaki fonetik benzerliğin (KLC-KRC gibi) ortalama tüketiciyi yanıltabileceğine işaret edilmiştir.
Y. HGK. E. 2017/11-1793, K. 2019/117: Tanınmış markaların seri marka yaratma gücünün, zayıf benzerlikleri bile iltibasa dönüştürebileceği belirtilmiştir.
Y. 11. HD. E. 2020/256, K. 2021/1102: Kelime başlarının benzerliğinin, markanın bütününde yarattığı intiba üzerindeki belirleyici etkisi teyit edilmiştir.
Y. 11. HD. E. 2018/2541, K. 2019/3310: Emtia benzerliği analizinde “ürünün kullanım amacı” ve “hedef kitlesi” kriterlerinin önemi tartışılmıştır.
Uygulamadan Örnekler ve Hukuki Niteleme Sorunları
1. Çekişme Konusu Örnekler
Marka hukukunda iltibas analizi, statik bir karşılaştırmadan ziyade dinamik bir algı testidir.
İltibas Yaratan Örnek: “TAÇ” tekstil ürünleri üretirken, bir başkasının “TAC-STYLE” olarak tekstil hizmeti vermesi. Burada hem işaret hem de hizmet türü birbirini tamamlar niteliktedir.
Tanınmışlık Etkisi: “TAÇ” markası tekstilde çok güçlüyse, 40. sınıftaki “kağıt işleme” hizmetlerinde bile tüketicinin “Acaba Taç firması kırtasiye/kağıt sektörüne mi girdi?” diye sorması, tanınmışlığın haksız kullanımına örnektir.
2. Karşılaştırmalı Analiz
3. Bilimsel Görüşler (Doktrin)
Doktrinde hakim olan görüş, markaların “parçalanarak” değil, “bütünsel” bir izlenimle değerlendirilmesi gerektiğidir. Prof. Dr. Ünal Tekinalp, tanınmış markaların “mıknatıs gücü” olduğunu ve bu gücün, benzer kelimeleri kendine doğru çekerek tüketici zihninde bir illüzyon yarattığını belirtir. Prof. Dr. Sabih Arkan‘a göre ise, iltibas tehlikesinin saptanmasında markanın toplumun hangi kesimine hitap ettiği (ortalama tüketici) ve bu kesimin dikkat düzeyi belirleyicidir. Yargıtay’ın bu kararı, doktrindeki “bütünsel algı” ve “seri marka” teorileriyle tam bir paralellik göstermektedir.
Uluslararası Hukuk ve Karşılaştırmalı Bakış
Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (TÜRKPATENT dengi EUIPO) ve AB Adalet Divanı (ABAD), Sabel/Puma davasında “karıştırılma ihtimalinin kümülatif değerlendirilmesi” ilkesini koymuştur. Buna göre; markalar arasındaki benzerlik ne kadar fazlaysa, mallar arasındaki benzerlik o kadar az olsa dahi iltibas doğabilir (Denkleştirme ilkesi). Alman Federal Mahkemesi (BGH) ise “kelime başı ayniyeti”ni (Anfangsprägung), iltibas analizinde en güçlü karinelerden biri saymaktadır. Yargıtay’ın “TAC” köküne yaptığı vurgu, bu uluslararası standartlarla birebir örtüşmektedir.
Sonuç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 2021/6643 E. sayılı kararı, marka asıl unsurlarının korunmasında kararlı bir duruş sergilemektedir. Karar; “TAÇ” gibi yüksek tanınmışlığa sahip markaların, sadece görsel bir kopyalama değil, fonetik ve anlamsal bir çağrışım yoluyla da taklit edilmesinin önüne geçmektedir.
Uygulayıcılar (avukatlar ve hakimler) için bu içtihat; markanın başlangıç kısmındaki benzerliklerin, ilave edilen eklerle (CLAS gibi) kolayca giderilemeyeceğini göstermektedir. Marka tescil sürecinde, asıl unsurun ayırt ediciliği ve emtia listesindeki hizmetlerin birbiriyle olan organik bağı mutlaka gözetilmelidir. Marka tescil ücreti ödenerek girilen bu hukuki yolda, benzerlik araştırmasının sadece kelime bazlı değil, kavramsal bazda da yapılması ilerde yaşanacak hükümsüzlük risklerini minimize edecektir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Marka iltibası tam olarak nedir? Tüketicinin bir markayı gördüğünde başka bir markayı hatırlaması veya aynı şirkete ait olduğunu sanmasıdır.
“TAÇ” markası neden tanınmış kabul edilir? Uzun süreli kullanım, yüksek pazar payı ve toplumun geniş kesimi tarafından bilinir olması nedeniyle.
“TACCLAS” neden “TAÇ” ile benzer bulundu? Kelimenin başlangıcındaki “TAC” ibaresi fonetik ve görsel olarak “TAÇ” ile neredeyse aynıdır.
Markadaki şekil unsuru benzerliği engellemez mi? Her zaman engellemez. Bu kararda şeklin ibareyi bölerek benzerliği artırdığı tespit edilmiştir.
40. sınıf hizmetleri nelerdir? Malzemelerin işlenmesi, metal, plastik, ağaç işleme ve enerji üretimi gibi hizmetleri kapsar.
Emtia benzerliği nedir? İki farklı ürünün veya hizmetin tüketici gözünde birbirini tamamlaması veya birbiri yerine geçebilmesidir.
TÜRKPATENT YİDK kararı nedir? Kurumun marka başvurularına yapılan itirazlar hakkındaki nihai idari kararıdır.
Marka hükümsüzlüğü davası ne zaman açılır? Tescil edilmiş bir markanın yasal şartları taşımadığı anlaşıldığında sicilden silinmesi için açılır.
Seri marka algısı nedir? Tüketicinin, benzer ismi taşıyan yeni bir markayı asıl markanın yan ürünü sanmasıdır.
Marka tescilinde “asıl unsur” ne demektir? Markanın ayırt ediciliğini sağlayan en baskın kelime veya şekil parçasıdır.
Sınai Mülkiyet Kanunu kaçıncı maddede iltibası düzenler? 6. maddede nispi ret nedenleri başlığı altında düzenlenmiştir.
Ortalama tüketici kimdir? İlgili ürün grubunu satın alan, makul düzeyde dikkatli ve bilgili kurgusal kişidir.
Marka tescilinde rüçhan hakkı nedir? Başka bir ülkede yapılan başvurunun tarihini Türkiye’de öncelik olarak kullanma hakkıdır.
Marka tescil ücreti her yıl mı ödenir? Hayır, başvuru anında ve her 10 yılda bir yenileme anında ödenir.
Marka koruma süresi ne kadardır? Tescil tarihinden itibaren 10 yıldır ve sınırsız kez yenilenebilir.
556 sayılı KHK hala geçerli mi? Hayır, 2017’de yerini Sınai Mülkiyet Kanunu‘na bırakmıştır ancak eski dosyalarda uygulanır.
Marka tecavüzü davası nerede açılır? Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde açılır.
Tanınmış markanın haksız kullanımı ne demektir? Markanın itibarından yararlanarak kendi ürününü daha kolay satmaya çalışmaktır.
Ayırt edici güç nedir? Bir markanın tüketicinin zihninde yarattığı benzersizlik etkisidir.
Görsel benzerlik nasıl test edilir? Yazı fontu, renk kombinasyonları ve şekil yerleşimleri kıyaslanır.
İşitsel (fonetik) benzerlik nedir? Kelimeler söylendiğinde kulakta kalan tınıların aynılığıdır.
Kavramsal benzerlik nedir? Farklı kelimelerin zihinde aynı anlamı veya imajı uyandırmasıdır.
Marka tescilinde kötüniyet nedir? Başkasının markasına konmak veya gerçek hak sahibine şantaj yapmak amacıyla yapılan başvurudur.
Yargıtay onama kararı ne anlama gelir? Alt mahkemenin verdiği kararın hukuka uygun bulunduğunu ve kesinleştiğini ifade eder.
Marka vekili ile çalışmak zorunlu mu? Hayır, ancak hak kayıplarını önlemek için profesyonel destek (örneğin Etkin Patent gibi) tavsiye edilir.
Kaç adet marka tescil sınıfı vardır? Toplamda 45 sınıf vardır (34 mal, 11 hizmet sınıfı).
Marka başvurusu reddedilirse ne yapılır? 2 ay içinde YİDK nezdinde itiraz edilmeli, o da reddedilirse iptal davası açılmalıdır.
Hükümsüzlük davasında zaman aşımı var mı? Genellikle 5 yıldır ancak kötüniyet durumunda süre sınırı yoktur.
Marka tescil başvurusu kime yapılır? Türk Patent ve Marka Kurumu’na (TÜRKPATENT) yapılır.
Marka üzerindeki şekiller tek başına korunur mu? Evet, eğer ayırt edici niteliği varsa şekil markası olarak tescil edilebilir.
Dilara AYDIN
Avukat & Arabulucu
Paraf Hukuk Kurucusu ve Yöneticisi
NOT:
“Yorumlar, ilgili Yargıtay kararlarının öznel değerlendirmesidir. Her somut olay farklılık gösterebilir. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır, bağlayıcı hukuk görüşü teşkil etmez.”
Beşiktaş Patent
ETKİN PATENT | MARKA STRATEJİSTİ: BÜLENT AYDIN
Beşiktaş Patent, 21 yılı aşkın kurumsal tecrübeye sahip Etkin Patent bünyesinde faaliyet gösteren tescilli ulusal sınai mülkiyet kuruluşudur. Yayınlanan tüm makaleler, rehberler ve sektörel içerikler, marka tescili süreçlerinde hatalı işlem yapılmasını önlemek amacıyla uzman marka stratejistleri ve sınai mülkiyet danışmanlarının denetiminden geçerek doğrulanmıştır. Platformumuzda sunulan güncel içtihatlar ve tescil metotları, marka haklarının ulusal ve uluslararası düzeyde eksiksiz korunmasını hedefleyen operasyonel bir süzgecin ürünütedir.
Marka İşlemleri
Patent İşlemleri
Tasarım İşlemleri
Kalite İşlemleri
Satılık Markalar
Kampanyalar